คุณค่าของความหลากหลายทางชีวภาพ

           นักเรียนอาจเคยรับรู้เกี่ยวกับการรงค์เพื่อรักษาความหลากหลายทางชีวภาพมาบ้างแล้ว นักเรียนคิดว่าการมีชีวิตลักษณะแตกต่างกันมากมายเป็นประโยชน์อย่างไร

5.2 ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิต

          นักชีววิทยาจัดจำแนกหมวดหมู่สิ่งมีชีวิต  โดยพิจารณาจากข้อมูลหลายด้าน  เกณฑ์ทางกายภาพได้แก่ความคล้ายคลึงในทางโครงสร้าง  ออร์แกเนลล์ และสารเคมีภายในเซลล์  สิ่งมีชีวิตที่มีความใกล้ชิดกันทางพันธุกรรมมากจะมีความคล้ายคลึงกันมาก จนแม้กระทั่งโปรตีนในร่างกายก็จะมีชนิดและลำดับของกรดอะมิโนใกล้เคียงกันนอกจากนั้นการจัดหมวดหมู่ยังพิจารณาจากเกณฑ์อื่นๆ  อีกเช่น พฤติกรรมของสิ่งมีชีวิต  ความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมการแพร่กระจายตามสภาพภูมิศาสตร์  แบบแผนการเจริญเติบโต  และหลักฐานทางวิวัฒนาการ เป็นต้น ด้วยเกณฑ์ ต่างๆดังที่กล่าวมา  นักชีววิทยาจำแนกสิ่งมีชีวิตออกได้เป็น 5 กลุ่มใหญ่ หรือ 5
 อานาจักร ดังภาพ 5.9

5 ความหลากหลายทางชีวภาพ
                    
                                                            เอื้อเฟื้อโดย นิตยสาร Advanced Thailand Geographic

           นักเรียนเคยได้เรียนรู้มาแล้วว่า โลกของเรามีระบบนิเวศที่มีลักษณะแตกต่างกันตั้งแต่ใต้ทะเลลึกจนถึงยอดเขาสูง  กล่าวได้ว่าโลกของเรามีความหลากหลายของนิเวศวิทยาระบบนิเวศแต่ละแห่งมีความแตกต่างของชนิดและจำนวนสิ่งชีวิต รวมไปถึงลักษณะความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตต่างๆที่อยู่รวมกัน และเมื่อพิจารณาชนิดต่างๆ มากมายมหาศาล คาดคะแนนว่ามีราว 10-50 ล้านชนิด นับเป็นความหลากหลายของสปีชีส์ ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตต่างๆที่เราสังเกตเห็น สะท้อนถึงการมีลักษณะทางพันธุกรรมเฉพาะที่แตกต่างๆที่เราสังเกตที่แตกต่างกัน ก็มีความหลากหลายทางพันธุกรรมที่ทำให้สิ่งมีชีวิตบางกลุ่มอยู่รอดได้ แม้สิ่งแวดล้อมจะเปลี่ยนแปลงไป นักเรียนสามารถศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพในท้องถิ่นได้จากกิจกรรม 5.1

4.5เทคโนโลยีชีวภาพ
          ปัจจุบันมีการนำความรู้ด้านชีววิทยาโดยเฉพาะในสาขาพันธุศาสตร์มาประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อมนุษย์ในหลายรูปแบบ เกิดเป็นศาสตร์แขนงใหม่เรียกว่า เทคโนโลยีชีวภาพ(biotechnology)กระบวนการที่นักวิทยาศาสตร์พัฒนาขึ้น และมีการนำมาใช้อย่างแพร่หลาย ได้แก่ พันธุวิศวกรรม(genetic engineering)การโคลน(cloning)และการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ(tissue culture)เป็นต้น

4.4 การเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรม
           หากสิ่งมีชีวิตรุ่นแรกบนโลกไม่มีการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมเลย  ก็จะไม่เกิดวิวัฒนาการที่ทำให้มีสิ่งมีชีวิตหลากหลายชนิดเช่นในปัจจุบัน  กระบวนการใดบ้างที่ทำให้ลักษณะทางพันธุกรรมเกิดการเปลี่ยนแปลง  และการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นมีความสัมพันธ์กับการอยู่รอดของสิ่งมีชีวตในสภาวะแวดล้อมต่างๆหรือไม่  นอกจากนั้นมนุษย์ใช้ประโยชน์จากความรู้เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงลักษณะทางพันธุกรรมอย่างไร  นักเรียนจะได้ศึกษาต่อไป

汉语常用口语100句 (2)：100 ประโยค ภาษาจีนที่ใช้บ่อย(2) 

汉语常用口语100句 (2)

1.  我别无选择。

wŏ bié wú xuăn zé.

หว่อ เปี๋ย อู๋ เสวี่ยน เจ๋อ

ผม/ฉันไม่มีทางเลือก

I have no choice．

          พี่จิ๋วแนะนำว่าเหมาะสำหรับผู้ปกครองหรือคุณครูผู้สอนที่จะนำประโยคเหล่านี้ไปใช้ในการพูดภาษาจีนกับเด็กในชีวิตประจำวัน ค่อย ๆ แทรกประโยคจีนเหล่านี้สลับกับภาษาไทยไปทุกครั้งเพื่อให้เด็กเกิดความเคยชินในภาษาค่ะ

 ·         你好!

nĭ hăo!

หนี ห่าว

สวัดีค่ะ/ครับ

Hi!  /  Hello!

4.3 ศึกษาการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม

          การศึกษาลักษณะทางพันธุกรรมของคน ทำได้โดยการสืบประวัติครอบครัวซึ่งมีลักษณะที่ต้องการศึกษาหลายๆชั่วอายุคน ดังที่นักเรียนทำในกิจกรรม 4.1 จากนั้นนำมาเขียนแผนผังแสดงบุคคลที่ได้รับการถ่ายทอดลักษณะที่ศึกษาเรียกแผนผังดังกล่าวว่า เพดดิกรี(pedigree)โดยใช้สัญลักษณ์แทนบุคคลต่างๆทั้งผู้ที่แสดงและไม่แสดงลักษณะที่กำลังศึกษา หากลักษณะใดมีการถ่ายทอดทางพันธุกรรม เพดดิกรีจะช่วยให้สังเกตเห็นแบบแผนการถ่ายทอดได้ง่ายขึ้น และอาจช่วยให้บอกได้ว่าลักษณะนั้นๆ เป็นลักษณะเด่นหรือลักษณะด้อย เป็นลักษณะพันธุกรรมที่เกี่ยวข้องกับเพศใดเพศหนึ่งเป็นพิเศษหรือไม่  นักเรียนจะได้ศึกษาตัวอย่างเพดดิกรีของลักษณะทางพันธุกรรมต่างๆ ต่อไป

4.2โครโมโซมและสารพันธุกรรม

           ภายในนิวเคลียสของเซลล์มีสารพันธุกรรมเรียกว่าดีเอ็นเอ (DNA) ดีเอ็นเอและโปรตีนประกอบเป็น โครงสร้างที่มีลักษณะเป็นสายยาวเรียกว่าโครมาทิน (chromatin) ระหว่างการแบ่งเซลล์โครมาทินจะขดตัวจนมีลักษณะเป็นท่อนๆ เรียกว่าโครโมโซม (chromosome) แต่ละโครโมโซมประกอบด้วย โครมาทิด (chromatid)2 เส้นซึ่งเกาะเกี่ยวกันที่เซนโทรเมียร์ (centromere)ดังภาพ 4.2 

นิทานสุภาษิตจีน

藏 谷 丢 羊

cang gu diu yang

แกะที่หายไปของ ฉัง-กู่

4   พันธุกรรมและการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม
                                
           นักเรียนอาจเคยสังเกตพบว่าสัตว์เลี้ยง  เช่น  สุนัขหรือแมว   เมื่อมีลูกแต่ละครอก    ลูกแต่ละตัวมีลักษณะบางอย่างเหมือนแม่   ลักษณะบางอย่างเหมือนพ่อ   และมีบางลักษณะที่ปรากฏโดยที่ไม่พบทั้งในพ่อและในแม่แต่อาจพบในปู่  ย่า  ตา  หรือ  ยาย   ทั้งนี้เพราะลักษณะต่างๆ  ของสิ่งมีชีวิตมีการถ่ายทอดได้   นักเรียนคงสังเกตเห็นว่า    คนในครอบครัวเดียวกันมีลักษณะเหมือนกันมากกว่าคนต่างครอบครัว   แต่ก็ยังมีลักษณะแตกต่างกันบ้างยกเว้นพี่น้องที่เป็นแฝดร่วมไข่   ซึ่งจะมีลักษณะเหมือนกันเกือบทุกประการ   ในบทนี้นักเรียนจะได้ศึกษากลไกการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิต   และการนำความรู้ในเรื่องนี้มาใช้ประโยชน์

3.2 ความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน

            นักเรียนคงเห็นแล้วว่า ร่างกายมีกระบวนการสร้างภูมิคุ้มกันเพื่อตอบสนองต่อสิ่งแปลกปลอมต่างๆที่เข้าสู่ร่างกาย และต่อสิ่งผิดปกติที่เกิดขึ้นในร่างกายเองภูมิคุ้มกันมีความสำคัญอย่างยิ่ง หากภูมิคุ้มกันต่ำเกินไปอาจทำให้เกิดโรคต่างๆได้ง่าย ในกรณีที่ภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อแอนติเจนที่ไม่เป็นอันตราย ก็อาจส่งผลให้เกิดภาวะผิดปกติ ดังกรณีภูมิแพ้ (allergy) หรือโรคที่ร่างกายสร้างภูมิต้านทานเนื้อเยื่อของตนเอง เช่น โรคเอส-แอลอี (systemic  lupus erythematosus) เป็นต้น

เหตุใดวัคซีนจึงช่วยสร้างภูมิคุ้มกันโรคให้แก่ร่างกายได้

           วัคซีนบางชนิดเป็นเชื้อโรคที่ถูกทำให้อ่อนกำลังเมื่อฉีดเข้าสู่ร่างกายจึงเป็นแอนติเจนที่กระตุ้นให้ร่างกายสร้างแอนติบอดีต่อต้านเชื้อโรคนั้น ตัวอย่างวัคซีนประเภทนี้ได้แก่ วัคซีนป้องกันวัณโรค โปลิโอ หัด หัดเยอรมัน และคางทูม วัคซีนอาจผลิตได้จากจุลินทรีย์ที่ตายแล้ว เช่น วัคซีนป้องกันโรคไอกรน ไทฟอยด์ และอหิวาตกโรค ส่วนวัคซีนบางชนิด เช่น วัคซีนป้องกันโรคคอตีบและบาดทะยัก ได้มาจากสารพิษของจุลินทรีย์ที่หมดสภาพความเป็นพิษแล้ว เรียกว่า ทอกซอยด์ ซึ่งสามารถนำไปกระตุ้นร่างกายให้สร้างภูมิคุ้มกันได้

เซลล์เม็ดเลือดขาว มีบทบาทสำคัญในการป้องกันและทำลายเชื้อโรคในร่างกาย เซลล์เม็ดเลือดขาวสร้างจากเซลล์ไขกระดูกเช่นเดียวกับเซลล์เม็ดเลือดแดง แต่เซลล์เม็ดเลือดขาวบางส่วนจะเจริญพัฒนาในเนื้อเยื่อในอวัยวะน้ำเหลือง เซลล์เม็ดเลือดขาวมีหลายชนิดแต่ละชนิดมีลักษณะและหน้าที่แตกต่างกัน แบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่มตามหน้าที่ดังนี้ เป็นเซลล์เม็ดเลือดขาวที่ทำลายเชื้อโรคหรือสิ่งแปลกปลอม โดยใช้เยื่อหุ้มเซลล์โอบล้อมเชื้อโรค ก่อนจะนำเข้าสู่เซลล์ต่อจากนั้นเชื้อโรคจะถูกย่อยสลายด้วยเอนไวม์จากไลโซโซมซึ่งเป็นออแกเนลล์ชนิดหนึ่งในเซลล์

1. กลุ่มฟาโกไซต์ (phagocyte) เป็นเซลล์เม็ดเลือดขาวที่ทำลายเชื้อโรคหรือสิ่งแปลกปลอม โดยใช้เยื่อหุ้มเซลล์โอบล้อมเชื้อโรค ก่อนจะนำเข้าสู่เซลล์ต่อจากนั้นเชื้อโรคจะถูกย่อยสลายด้วยเอนไวม์จากไลโซโซมซึ่งเป็นออแกเนลล์ชนิดหนึ่งในเซลล์

                                                                 3 ภูมิคุ้มกันของร่างกาย
                    
1 ไมโครเมตร เซลล์เม็ดเลือดขาวจากปลาเสือตอ ถ่ายผ่านกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน
เอื้อเฟื้อภาพโดย ร.ศ.สพ.ญ.ดร.อัจฉริยา ไศละสูตร ภาควิชาพยาธิวิทยา คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

          จากการศึกษาเรื่องการรักษาดุลยภาพของเซลล์และของร่างกาย คงทำให้นักเรียนเข้าใจแล้วว่า แม้สภาพแวดล้อมภายนอกเซลล์หรือภายนอกร่างกายจะเปลี่ยนแปลงเสมอ เซลล์หรือร่างกายก็มีกลไกในการรักษาดุลยภาพภายในเซลล์ และภายในร่างกาย ให้สามารถดำเนินกิจกรรมต่างๆ ของชีวิตได้ตามปกติ

2.3.4 การรักษาดุลยภาพของน้ำและแร่ธาตุในสิ่งมีชีวิตอื่นๆ

            สิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดมีวิธีรักษาดุลยภาพของน้ำในเซลล์และในร่างกายแตกต่างกันไป  สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวที่อาศัยอยู่ในน้ำ  เช่น  อะมีบา  หรือพารามีเซียม  มีโครงสร้างภายในเซลล์ที่เรียกว่า  คอมแทร็กไทล์แวคิวโอล (contractile vacuole) ดัง 2.18 ทำหน้าที่กำจัดน้ำและของเสียออกจากเซลล์ เพื่อรักษาระดับความเข้มข้นส่วนเกินภายในเซลล์และป้องกันไม่ให้เซลล์แตก โดยน้ำส่วนเกินภายในเซลล์ถูกรวบรวมมาอยู่ในคอมแทร็กไทล์แวคิวโอล หลังจากนั้นออร์แกเนลล์นี้จะเคลื่อนที่ไปชิดเยื่อหุ้มเซลล์ เพื่อปล่อยน้ำออกสู่ภานนอก ของเสียจากกระบวนการเมแทบอลิดซึมก็จะถูกกำจัดออกเซลล์ไปพร้อมกัน

2.3 กลไกลการรักษาดุลยภาพ 

          การลำเลียงสารผ่านเซลล์เป็นเพียงกิจกรรมหนึ่งของเซลล์เท่านั้น  ยังมีกระบวนการดำรงชีวิตอื่นๆ  อีกที่ดำเนินอยู่ในเซลล์  ในสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวกิจกรรมต่างๆ  นี้จะเกิดขึ้นภายใน 1 เซลล์เท่านั้น  ส่วนสิ่งมีชีวิตที่มีหลายจำนวนมาก  กลุ่มเซลล์ที่มีรูปร่างเหมือนกันและทำหน้าที่อย่างเดียวกันรวมกันเป็นเนื้อเยื่อ  (tissue) เช่นเนื้อเยื่อกล้ามเนื้อ กลุ่มเนื้อเยื่อหลายๆ ชนิดประกอบกันเป็น อวัยวะ (organ) ซึ่งทำหน้าที่เฉพาะอย่างในสิ่งมีชีวิตที่ซับซ้อนขึ้น อวัยวะหลายอวัยวะจะทำงานร่วมกันเป็น ระบบอวัยวะ (organ system ) เช่น ระบบหายใจ ดังภาพ 2.10 ระบบประสาท  ระบบหมุนเวียนเลือด  เป็นต้นระบบอวัยวะต่างๆนี้  จะทำงานประสานกันในกระบวนการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิต

เยื่อหุ้มเซลล์มีความสำคัญอย่างไร

2.2 การลำเลียงสารผ่านเซลล์
ในการดำรงชีวิตของเซลล์  เซลล์จำเป็นต้องรับสารจากภายนอก  และกำจัดสารออกจากเซลล์เพื่อรักษาสภาพในเซลล์ให้เหมาะสม  นักเรียนจะได้ศึกษาการลำเลียงสารเข้า-ออกเซลล์ในสภาวะแวดล้อมต่างๆ

คำชี้แจง พวกเราจำเป็นที่จะต้องมีพจนานุกรมจีน-ไทย (ฉบับพิมพ์หนังสือตัวย่อ) 现代汉泰词典（简体字版）ของเธียรชัย เอี่ยมวรเมธ เล่มสีเขียว ประกอบการเรียนฝึกเปิดพจนานุกรมกับพี่จิ๋วน่ะค่ะ สาเหตที่พี่จิ๋วยึดเล่มนี้เป็นหลักในการสอนเปิด เนื่องจากปัจจุบันพจนานุกรมของคุณเธียรชัย ในมุมมองพี่จิ๋ว ยังคงเป็นพจนานุกรมที่ดีที่สุดในขณะนี้ และในหลาย ๆ สถาบันก็แนะนำให้นักเรียนนักศึกษาใช้กันค่ะ